Toen was het stil

Mama

De uitvaartondernemer kwam langs en vroeg wat voor kist we wilden hebben en of die vraag niet erg confronterend was, nu al.
‘O, kom maar hier met die folder, dan zoeken we er eentje uit,’ zei ik voortvarend, ‘wij zijn gepokt en gemazeld.’
Verbaasd keek ze even rond, van de kinderen naar mij en weer terug, en aarzelend vroeg ze of we dan dus al meer uitvaarten hadden gekend.
Ja, die van mijn zoon, antwoordde ik.
Je ziet mensen dan altijd een beetje schrikken. Gelukkig zijn uitvaartondernemers gewend om dat zo onzichtbaar mogelijk te doen.
Want de dood van mijn moeder was een aangekondigde geweest, de dood van mijn moeder was een verlossing na langdurig lijden. Maar wat was en ben ik er kapot van.
‘Ik ben rouwmoe,’ zei ik, zichtbaar vermoeid, en ze knikte begrijpend.

Als je kind overlijdt, krijg je zijn jeugd terug. Al meer dan drie jaar heb ik steeds maar beeld van baby Basje, van Bas op het hockeyveld en achter de piano. Van Bas die zich verslikt aan tafel omdat hij zo vreselijk hard moet lachen en die de inhoud van zijn mond over de tafel uit sproeit.
Uitbundige, blije, gevoelige Bas.
Zijn dood was dan wel geen aangekondigde, hij kwam fokking onverwachts zelfs, maar het was waarschijnlijk wel een verlossing na langdurig lijden. Al was er bij hem nog een uitweg geweest, die hijzelf dan weer niet zag.

Mijn moeders dood naderde onherroepelijk. De laatste dagen van haar leven sjouwde ik samen met de kinderen door haar flatje. We bekeken haar foto’s, van de reizen in Japan en in Amerika, best bijzonder zo begin jaren 60.
Een mooie vrouw, zo ontzettend jong en met zulke ontzettend lange benen. Met jurken en kapsels en hakken en handschoenen. Wuft en tegelijk zo onschuldig.
Ik weet niet of zij ooit de inhoud van haar mond over tafel uitspuugde tijdens de slappe lach – waarschijnlijk niet, mijn moeder was een dame. Maar verder ziet zij er op haar jongevrouwenfoto’s net zo bijna etherisch uit als Bas op alle foto’s die ik van hem heb. Net alsof ze net niet helemaal aanwezig was.

Als je moeder doodgaat krijg je je eigen jeugd terug. Al vanaf het moment dat ik wist dat het nu echt klaar zou gaan zijn, zie ik mezelf zitten op de schommel, op een rode stretcher, aan de formica keukentafel. Opeens hoor ik mijn moeder haar keel schrapen, of dingen zeggen: ‘Pak maar hoor, alles mag op, het ligt ervoor.’
Mijn moeder, die al decennia lang mijn moeder heette, heet nu opeens weer mama.
‘Dag mama,’ zei tegen haar, vlak voordat ze in haar oneindige slaap zou worden gebracht, ‘pas je goed op Basje.’
‘Bas is heel dichtbij,’ zei ze, met de zwakke fluisterstem die ze nog had. Ze zei het twee keer achter elkaar en daarna zei ze het nog een paar keer tegen Marie.
Mijn moeder geloofde niet in leven na de dood, ze geloofde dat met de dood alles klaar is en ophoudt. Maar de aanwezigheid van Bas voelde ze, in de uren en dagen die ze zweefde tussen leven en dood.
En ik verbeeld me dat hij haar is komen ophalen, zijn lieve oma, zijn immer lieve oma – hij die haar oma maakte, hij die haar hart definitief brak.

Wij zijn gepokt en gemazeld, wij kunnen dit. Een kist uitzoeken en een crematorium boeken en kaarten maken, en die laten versturen. En straks als de crematie er is, lachen we vriendelijk naar mensen die we niet of vaag kennen.
Later gaan we haar huis leeghalen, alles meenemen of wegbrengen, onderling verdelen in volstrekte harmonie.
‘Wil jij die munten, Vijf?’
‘Ja, is goed.’
‘Jij de puzzels, Marie?’
‘Ja, graag.’
Wij weten wat rouwen is, we weten dat we nu moe zijn en niet meer weten wat we vanavond willen eten.
Maar de leegte slaat opnieuw zo gruwelijk toe. Ik zit op de bank en kijk naar m’n iPad, in de hoop op verstrooiing, maar vind alles stom.
Probeer me te bedenken wat we vanavond eens zullen eten, maar vind alles ingewikkeld.
Probeer te beginnen met opruimen en stofzuigen, maar m’n benen willen niet na zoveel dagen en nachten waken en zorgen.

Want thuiszorg was niet erg vanzelfsprekend. Ze vonden tot aan haar dood toe dat ze mijn moeder best alleen konden laten. En als we dat niet wilden, moesten we het zelf maar oplossen. Want continuzorg wordt tegenwoordig niet meer vergoed, ook niet als iemand maar één mantelzorger heeft, ook niet als die ene mantelzorger zelf ziek is.
Ik was er boos over, hoe kun je iemand zo aan haar lot overlaten.
Tegelijk, het klinkt misschien gek, maar het was fijn om voor m’n moeder te kunnen zorgen. Het zou nog fijner zijn geweest als ik daarbij had kunnen terugvallen op professionals, maar ik heb ooit oude en zieke mensen verpleegd, dus ik draai m’n hand niet om voor een pobezoekje van iemand die niet meer kan lopen.

Maar de leegte. Ik dacht serieus dat het afscheid wel zou meevallen, als je er een aanloop toe kan nemen, in plaats van de acute shock van een plotseling einde.
Dat doet het niet.
Ook al ben ik blij voor mijn moeder dat ze is verlost van het lijden, ook al vind ik het volstrekt normaal dat mensen van 84 doodgaan, ook al ligt het in de lijn der verwachting dat oma’s eerst doodgaan en dan de rest pas. En is dit dus een zoveel gezondere situatie dan het verlies van Bas.
Maar dit is wel mijn mama.

Wen je ooit aan het afscheid nemen van een dierbare? Of is deze rauwe pijn voorbehouden aan het verliezen van een kind of een moeder?
‘Als je moeder overlijdt, is dat alsof het dak van je huis wordt weggehaald,’ zei een van mijn Karinvriendinnen onlangs. En ja, dat beschrijft het gevoel best aardig. Ik voel me een beetje dakloos, ik heb het koud, ik voel me niet veilig.
Ik weet dat dit weer voorbijgaat. Ben dankbaar dat we deze keer afscheid konden nemen.
Dag mama. Pas goed op Basje.

13 Reacties

  1. Kaatje K

    Wat heb je het prachtig onder woorden gebracht.
    Ik voel je rauwe pijn.

    Antwoord
  2. Colly

    “Sometimes I feel like a motherless child, a long way from home”. Een liedje dat me af en toe te binnen schiet als ik aan mijn moeder denk. Je moeder gaf je ook je allereerste thuis, veilig in haar buik, daarna in je jeugd. En al heb je nu je eigen ‘home’, dat blijft altijd in je herinnering.

    Sterkte met het gemis van je mama en jullie oma. Mooi en troostvol dat ze zei dat Bas heel dichtbij was.

    Antwoord
    • Ellen

      Poeh heftig, en zo herkenbaar, ook mijn ouders zijn op natuurlijke wijze gestorven en mijn broer, is zelf uit het leven gestapt, zo onwerkelijk.
      Maar ik weet zeker dat uw moeder goed op Basje past 🍀
      Heel veel sterkte en kracht gewenst.

      Antwoord
    • Monkie

      Ach lieverds
      Weer een afscheid weer dat verdriet.
      Het went nooit
      Ik wens jullie heel veel kracht en lieve mensen die jullie kunnen steunen.

      Antwoord
  3. Liesbeth

    Ach nee!
    Nieuw verdriet over ander verdriet, en nu je moeder… ik lees veel liefde voor haar. Heel veel sterkte lieve Patti, met het verlies van je moeder.

    Antwoord
    • Karin

      Ach liefje toch.
      Wat heb je het weer pijnlijk mooi verwoord. Wens jullie sterkte met weer afscheid nemen. Liefs 💖

      Antwoord
  4. Agnes

    Hoe moeilijk ook, jullie kunnen dit!
    Kus!

    Antwoord
  5. Saskia

    Heel veel sterkte de komende tijd voor jullie allemaal. X

    Antwoord
  6. Agnes Klinkhamer

    Heel veel sterkte Patti met dit grote verlies..

    Antwoord
  7. Rianne

    Patti, sterkte.
    Soms gaat het niet om kunnen, maar is het een kwestie van moeten en willen. Ik lees liefde en willen, dan kan veel. Zelfs als het moet. Kuszz

    Antwoord
  8. Heike

    Lieve Patti,
    gecondoleerd en veel sterkte ❤️
    Wat heb je je gevoelens mooi beschreven.
    Wat een verdriet en gemis.
    Je lieve, mooie moeder ontfermt zich nu over je lieve, mooie Bas.
    Heel veel liefs ❤️

    Antwoord
  9. Carina

    Wat mooi geschreven. Toen mijn moeder dood ging was ik nog geen moeder. Ik zei tegen mijn tante, haar lievelingszus, “Nu is er niemand die nog zo van mij houdt.”

    Heel veel sterkte voor jullie en gecondoleerd.

    Antwoord
  10. Anneke

    Lieve Patti,

    Gecondoleerd met het verlies van je moeder.

    Verlies van mensen die zo dichtbij zijn .. daar is eigenlijk niet mee te leven.
    Ondanks het feit dat het overlijden van mijn moeder te verwachten viel ben ik er een jaar stuk van geweest en blijft het nog steeds een verdrietige lege plek. Het hoort bij het leven ..zeggen ze . Heel veel liefs en sterkte Patti

    Antwoord

Laat een reactie achter voor Ellen Antwoord annuleren

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Vroeger
Vroeger

Vroeger was alles beter, maar niet echt. De heimwee die ik voel, is die naar mijn eigen onschuld.

Hij was hier
Hij was hier

Een vakantie waarin je Bas dus werkelijk tegenkomt

Blogs

  • Pattiblog
  • Gastblog
Viewmaster
Vroeger
Frans uithangbord
Hij was hier
Runen in muur
Onbetrouwbaar
Brieven
Rouwpakketje
Verdriet
Lesje rouw
Uitvaart
Vroeger
Vroeger

Vroeger was alles beter, maar niet echt. De heimwee die ik voel, is die naar mijn eigen onschuld.

Hij was hier
Hij was hier

Een vakantie waarin je Bas dus werkelijk tegenkomt

Blogs

  • Pattiblog
  • Gastblog
Viewmaster
Vroeger
Frans uithangbord
Hij was hier
Runen in muur
Onbetrouwbaar
Brieven
Rouwpakketje
Verdriet
Lesje rouw
Uitvaart