Toen was het stil

Depressie

Vijf staat naast mijn stoel en vertelt enthousiast over het contact met een leraar op school. Hij praat en praat, maakt daarbij grote bewegingen met zijn armen en handen, en ik kijk.
Ik probeer te luisteren naar wat hij vertelt, hij vertelt echt geen oninteressant verhaal, maar ik merk dat ik vooral hoor dat zijn stem zo lijkt op de stem van Bas, ooit, alweer bijna lang geleden. En die gebaren, die maakte Bas precies zo. Zelfs zijn mimiek is dezelfde, een mengeling van enthousiaste ernst en relativerende humor.
Bas stond daar ooit ook, op precies die plek, met precies die gedrevenheid en passie, met datzelfde randje cynisme.
Het is opvallend, Vijf en Bas lijken verder helemaal niet op elkaar. Gelukkig, zou ik haast zeggen, want de zwaarte die Bas torste, gun je geen mens.

Vijf was 13 toen Bas stierf. Toen had hij deze stem nog niet, toen was hij nog niet de man die hij nu steeds meer wordt. Vijf gaat Bas inhalen, ook hij wordt ouder dan zijn grote broer, ook al duurt dat nog een paar jaar.
Hijzelf vindt dat niet leuk. ‘Bas is mijn grote broer en Bas blijft mijn grote broer,’ vertelt hij, ‘daarom schreef ik toen ook op zijn kist ‘Jij bent voor altijd mijn grote broer’.’
En ik probeer me voor te stellen hoe dat moet zijn, voor Marie en voor Vijf, om steeds maar ouder te worden, nieuwe levensfasen in te gaan en om dan terug te kijken op een grote broer die niet ouder werd dan 20.

Ik slik een brok weg. Niet de eerste van deze week. Eerst waren er de opnamen van de 5-uurshow van SBS6, waar Marie en Vijf samen vertelden over de oprichting van onze nieuwe website stilgeweest.nl. Hun verhaal maakte zo pijnlijk duidelijk waarom dat platform er moest komen, dat ik – voor de tv in de ruimte naast de studio – de tranen weg slikte. Een verslaggeefster vroeg me of dit soms mijn kinderen waren en ik kon alleen maar knikken. Trots, ongelooflijk trots.
Maar daar kwamen weer die ellendige foto’s langs. Steeds als we het verhaal vertellen van de dood van Bas, komen daar de foto’s langs, van ons als gezin in betere tijden, van Bas toen hij nog lachte. En soms verdraag ik die blije herinneringen even niet.

Vandaag zag ik de TED-talk van de weduwe van een man die plotseling uit het leven was gestapt. Indrukwekkend, meer dan indrukwekkend, ze moest huilen om het lot van haar man, van haarzelf en van haar kinderen en ik huilde met haar mee.
Zij zag, terugkijkend pas, op de foto’s van haar man de radeloosheid, de depressie die hem tot zijn daad dreef. Ze had die nooit opgemerkt. En ze waarschuwde ons allemaal om ons niet voor de gek te laten houden door de uiterlijke schijn van de depressie.
Want degene die het leven moe is, denkt oprecht ons – de nabestaanden – een plezier te doen door eruit te stappen. Wat natuurlijk niet zo is, diegene bezorgt ons met zijn of haar daad het lot van levenslange pijn.
Ze verwoordde het zo mooi. Iedereen die nadenkt over het beëindigen van zijn leven zou dit even moeten zien. Nee, het is nooit goed om eruit te stappen, niet als er mensen zijn die van je houden. En er zijn gelukkig maar heel weinig mensen van wie niemand houdt – ook al zie je dat als depressieve natuurlijk heel anders.
‘Beschouwden we depressie maar als kanker’, zei ze. Ja, dat zou mooi zijn. Over kanker kon je vroeger ook niet echt praten. ‘K’ noemde men de ziekte toen, en het werd zelfs vaak verzwegen voor de patiënt zelf.
Maar nu is kanker iets wat je kunt delen met de buitenwereld. Dat je vecht tegen je ziekte, dat dat ongelooflijk zwaar is en dat je bang bent om dood te gaan.
Dat geldt voor depressie natuurlijk evenzeer. Maar zolang een depressie nog door zovelen wordt beschouwd als een teken van zwakte en een suïcidepoging als een roep om aandacht, is het verdomd knap als je er in het openbaar voor uit durft te komen.

Op onze foto’s ziet Bas er blij uit. Dat is wel fijn, want die kant had hij natuurlijk ook gewoon. Hij was uitbundig vrolijk. En uitbundig depressief. Hoge pieken en diepe dalen.
Gelukkig heeft Vijf alleen maar die uiterlijke kenmerken met hem gemeen. En oké, de gedrevenheid. De charme. De humor.
En, als ik goed kijk, bemerk ik bij Marie dat cynische randje ook. En bij mijzelf.
Sommige eigenschappen erf je kennelijk gewoon. Andere gedragingen kun je aanleren.
De kinderen vertelden tijdens de uitzending dat ze van mij hebben moeten praten over de dood van Bas. Niks in je eentje op je kamer stil gaan zitten wezen, ja ook, je mag best je privacy hebben, maar ik wil hoe dan ook weten hoe het met je gaat.
Zoals de vrouw in de TED-talk vertelde: ik heb de taak deze twee kinderen in leven te houden.
Zij duidde daarbij ongetwijfeld op de erfelijke component van depressie. Maar daarnaast confronteert een zelfdoding in de naaste omgeving je ook met je eigen levensvragen. Waartoe ben ik hier? En als mijn naaste eruit stapte, hoor ik hier dan eigenlijk nog wel?
Houd contact met dat innerlijke kind. Blijf in contact met elkaar.
Ik verwacht niet van mijn kinderen dat het goed met ze gaat, dat kun je, zeker onder deze omstandigheden, niet verwachten. Maar ik hoop wel dat ze hier hun weg in vinden. Dat ze opgroeien tot evenwichtige volwassenen, die net iets meer hebben meegemaakt dan een ander, maar die daar sterk en empathisch van zijn geworden. Met zelfcompassie. Het vermogen te incasseren.

‘Het ergste moment was niet dat waarop ik hoorde dat mijn man was overleden, maar het moment waarop ik mijn kinderen moest vertellen dat hun vader niet meer leefde’. Hartverscheurend. En het brengt me meteen terug naar het moment – dat maar enkele seconden duurde, in plaats van de uren die het leek te duren – waarop ik aarzelde mijn kinderen te vertellen dat hun grote broer dood was. ‘Dit is het einde van hun onschuld’, ik weet nog dat ik dat dacht. Je kinderen zo’n grote klap moeten uitdelen, het zou niet moeten mogen.

Dat nieuwe platform is nodig, maar hopelijk over een tijdje niet meer. Dan kun je gewoon praten over je depressie. Dan kun je gewoon praten over je rouw. Ook al snappen de anderen niet helemaal hoe erg het voor je is, het is in ieder geval niet meer eng of gek.
Het maakt de klap van het verlies niet minder. Maar hopelijk vermindert het de eenzaamheid wel.

De TED-talk: what I learned from my husband’s suicide – Lori Prichard

4 Reacties

  1. Karin

    “Het maakt de klap van het verlies niet minder. Maar hopelijk vermindert het de eenzaamheid wel.”
    En zo is het.
    Ook ik moest slikken toen ik de vrolijke en ‘complete’ foto’s voorbij zag komen bij de 5 uur show. Depressie kan een sluipmoordenaar worden – laten we er alsjeblieft openlijk over gaan praten.

    Antwoord
    • Linda

      Hoi ik heb het ook gezien. Wat een knappe kinderen ook zo wijs.

      ik heb de taak deze twee kinderen in leven te houden. Dat zinnetje heb ik altijd op mijn dochter toegepast. Want in leven houden van een kind zonder kanker of een andere ‘echte ziekte’ is toch anders. Een eenzaam proces

      Antwoord
      • Patti

        Ja, het zijn knappe kinderen. En met al die blije foto’s om ons heen, voelden we ons verlies opeens weer bijna lijfelijk. Dan toch doorgaan met je verhaal is superknap.

        LInda, ja ik ken je struggle. Hoop dat het met je dochter beter gaat intussen.

        Antwoord
  2. Linda

    Ja gaat wel beter de schooltijd was een ramp ben ook gek geworden van dat OA forum destijds met al die regels en structuur wat totaal niet bij haar past . Ze is al een tijd de wijde wereld aan het verkennen. Ze is nu in Amerika.
    Maar heb wel haar tienerjaren verpest door te hameren op dat fucking schooldiploma .

    Antwoord

Een reactie versturen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Lesje rouw
Lesje rouw

Een vriendin belde mij. Ze had net haar vader begraven en was erg verdrietig. Hij was plotseling overleden, ze had geen afscheid kunnen nemen. En hij was erg belangrijk voor haar geweest.
Ze vertelde dat ze moe is en boos en ze heeft last van schuldgevoelens en ze moet zoveel. 
Ik antwoordde dat alle gevoelens bij rouw horen: verdriet, boosheid, angst en ook plezier. Dat laatste kon niet, antwoordde ze, want daar zou ze zich schuldig over voelen.
Ho, dacht ik, dat kan wel. Alles wat je voelt is oké.

Uitvaart
Uitvaart

Wie nodig je uit voor een uitvaart in coronatijd?

Blogs

  • Pattiblog
  • Gastblog
Runen in muur
Onbetrouwbaar
Brieven
Rouwpakketje
Verdriet
Lesje rouw
Uitvaart
Sterrenhemel
Razen
Ma op reis met koffers
Mama
Lesje rouw
Lesje rouw

Een vriendin belde mij. Ze had net haar vader begraven en was erg verdrietig. Hij was plotseling overleden, ze had geen afscheid kunnen nemen. En hij was erg belangrijk voor haar geweest.
Ze vertelde dat ze moe is en boos en ze heeft last van schuldgevoelens en ze moet zoveel. 
Ik antwoordde dat alle gevoelens bij rouw horen: verdriet, boosheid, angst en ook plezier. Dat laatste kon niet, antwoordde ze, want daar zou ze zich schuldig over voelen.
Ho, dacht ik, dat kan wel. Alles wat je voelt is oké.

Uitvaart
Uitvaart

Wie nodig je uit voor een uitvaart in coronatijd?

Blogs

  • Pattiblog
  • Gastblog
Runen in muur
Onbetrouwbaar
Brieven
Rouwpakketje
Verdriet
Lesje rouw
Uitvaart
Sterrenhemel
Razen
Ma op reis met koffers
Mama